بازگشت به سخن تاریخ|پرسش و پاسخ ها|مراکز مهدوی|وب سایت و نرم افزار|پایان نامه ها|گزارش و مصاحبه|معرفی و نقد کتاب|مقالات دیگران|مقالات گروه|صفحه اصلی ویژه نامه
مقالات ویژه نامه امام زمان (ع)
اثبات تاریخی وجود امام زمان از راه بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا
بازخوانی عوامل پیدایش و انحطاط انشعابات انحرافی شیعه در غیبت صغرا
کاوشی درچرایی اندک بودن داده‌های شرح‌حال نگاری سمری و تاثیر آن بر جایگاه وکالتی ایشان
بازخواني سند و متن حديثي درباره تبار امام مهدي
بررسي تطبيقي شخصيت شناسي امام مهدي در ديدگاه فريقين
بازخواني عوامل پيدايش مدعيان دروغين مهدويّت و گرايش مردم به آنان
مقايسه انديشه مهدويت شيعه اثني عشري و نظريه پايان تاريخ فوکوياما
جزيره خضرا در ترازوي نقد
تاثير انديشه مهدويت در شکل گيري دولت فاطميان
كاوشي در بازشناسي مفضل بن عمر از راويان احاديث مهدوي
نقد و بررسي شبهات دکتر ناصر القفاري درباره انديشه مهدويت
بررسي و نقد نظرات پروفسور هانري كُربَن دربارة مهدويت
گزارشي از تاليف کتاب هاي مهدوي در حوزه علمي حله
آثار مهدوي ازنيمه دوم قرن پنجم تا نيمه دوم قرن هفتم هجري
سوء استفاده از انديشه مهدويت در جنبش روشنيه
مهدويت از ديدگاه دين پژوهان و اسلام شناسان غربي (دايرة المعارف اسلام چاپ کمبريج)
فرهنگ مهدويت در القاب خلفاى عباسى
دوره قاجار و تاليفات درباره مهدويت
مستشرقان و مهدويت
مهدويت در واقفيه و موضع‌گيري امام رضا عليه السلام
بررسي تاريخي گزارش شيخ صدوق درباره نرجس خاتون
مهدي(عج) و مهدويت از ديدگاه نهج البلاغه
مهدويت‌پژوهي از منظر سنت‌گرايان (با تکيه بر انديشه سيد حسين نصر)
آموزه‌هاي مهدوي در آيينة كلام رضوي
مهدويت از ديدگاه اسماعيليان و قرمطيان
نقش باورداشت غيبت در پويايي حيات علمي و فكري شيعيان در قرن سوم و چهارم
حکایت جزیره خضراء


  چاپ        ارسال به دوست

پایان نامه ها

مقایسه تطبیقی اندیشه مهدویت در اسماعیلیه و امامیه

مرکز آموزش عالی:جامعه المصطفی العالمیه - مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره) - مدرسه تاریخ و ادیان

رشته:  تاریخ تشیع/ مقطع : کارشناسی ارشد

عنوان پایان نامه :مقایسه تطبیقی اندیشه مهدویت در اسماعیلیه و امامیه

استاد یا اساتید راهنما :دكتر نعمت‌الله صفري فروشاني

استاد یا اساتید مشاور:حجه‌الاسلام والمسلمین آقای مهدی فرمانیان

دانش پژوه :  قدیر محمداف

تاریخ دفاع :مهرماه 1388 / تعداد صفحات : 296

کلید واژه ها:امامیه، اسماعیلیه، مهدویت، مهدی، قائم.

 

چکیده :

اندیشه مهدویت و اعتقاد به اینکه در آخرالزمان شخصی با عنوان مهدی سرانجام زمین را پس از آنکه پر از ظلم و جور شد، پر از عدل و داد می‌کند، همواره در آموزه‌های اسلامی مطرح بوده و اصل آن مورد اتفاق تمامی فرقه‌های اسلامی بوده است؛‌ در این میان شیعیان بیش از دیگران به این اصل به عنوان رکنی ایمانی اهتمام ورزیده‌اند اما از آنجا که اندیشه مهدویت در میان فرقه‌ها و جریانات مختلف شیعی یکسان نبوده و هر کدام به گونه‌ای خاص در این باره اندیشیده و معتقدند، نگارنده به بررسی تطبیقی اندیشه مهدویت میان دو فرقه‌ی مهم از تشیع یعنی امامیه و اسماعیلیه پرداخته است. در این بررسی تطبیقی، سیر تاریخی مهدویت و مبانی آن همراه با تفاوت‌ها و اشتراکات آن مورد بررسی قرار گرفته است. اهمیت موضوع مهدویت و همچنین عدم وجود تحقیقی مقایسه‌ای و تطبیقی در این باب انجام این تحقیق را توجیه‌پذیر می‌نماید.

پرسش اصلی تحقیق: اشتراکات و افتراقات امامیه و اسماعیلیه در مسئله مهدویت چیست و سیر تاریخی مهدویت بین این دو فرقه چگونه بود است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح شده که:‌ دو فرقه اسماعیلیه و امامیه با توجه به آنکه اسماعیلیه زودتر به مصداق مهدی موعود رسیده‌اند، در آموزه مهدویت با هم تفاوت‌هایی دارند، گرچه در اصل اندیشه مهدویت بر اساس روایتهای نبوی اشتراکات فراوانی دارند.

روش تحقیق:‌ روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس منابع کهن تاریخی می‌باشد و اهداف پژوهشی مطرح شده عبارتند از:‌ تبیین آموزه مهدویت در فرقه‌های اسماعیلیه و امامیه، ریشه‌یابی اندیشه مهدویت در اسماعیلیه و امامیه، تبیین میزان تأثیرپذیری امامیه و اسماعیلیه از یکدیگر در اندیشه مهدویت، بررسی تجربه اسماعیلیه در زودتر رسیدن به مهدی موعود و آگاهی از چگونگی تغییرات به عمل آمده از سوی آنان در آموزه مهدویت.

منابع و پیشینه تحقیق: نویسنده علاوه بر منابع متنوع دست اول مانند منابع روایی، رجالی، فرقه‌شناسی و منابع تاریخی همچنین از تحقیقات و پژوهش‌های جدید نیز سود برده در نهایت متذکر می‌گردد که این آثار تحقیقاتی هیچ‌کدام به صورت تطبیقی به بررسی اندیشه مهدویت طبق دیدگاه دو فرقه اسماعیلیه و امامیه نپرداخته‌اند.

قلمرو تحقیق: از لحاظ زمانی تا پایان قرن چهارم هجری را شامل شده و از جهت موضوعی نیز به بررسی تطبیقی اندیشه مهدویت و سیر تاریخی آن در دو مکتب اسماعیلیه و امامیه می‌پردازد.

این پایان‌نامه در چهار فصل تدوین گردیده است: فصل اول به مفاهیم و کلیات اختصاص یافته، فصل دوم به بررسی سیر تاریخی اندیشه مهدویت در میان امامیه، فصل سوم به بررسی سیر تاریخی اندیشه مهدویت در میان اسماعیلیه و فصل چهارم به نقاط اشتراک و افتراق دو فرقه امامیه و اسماعیلیه در موضوع مهدویت پرداخته شده است.

فصل اول پایان‌نامه به مفاهیم و کلیات اختصاص دارد، نویسنده پس از بررسی و ریشه‌یابی واژه‌ی «مهدی» در لغت‌نامه‌ها، معانی آن را در قرآن و احادیث نیز بررسی نموده، سپس اعتقاد به ظهور منجی را در ادیان پیشین مانند مسیحیت، یهودیت،‌ زرتشت و حتی آئین هندوها مورد تأکید قرار داده است. اما اعتقاد به مهدویت در دین اسلام نیز مورد اتفاق‌نظر می‌باشد لکن از آنجا که جایگاه این آموزه در نزد همه فرقه‌های اسلامی در یک سطح نیست دیدگاه اهل سنت و شیعیان در این مورد بطور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، دیدگاه جریان‌های مختلف شیعه در مورد مصداق «مهدی» از قرن اول هجری به اختصار بیان گردیده است مانند: مهدویت محمد بن حنفیه [فرقه کربیه و حربیه]، مهدویت ابوهاشم [فرقه هاشمیه]،‌ مهدویت عبدالله بن معاویه،‌ مهدویت نفس زکیه [فرقه مغیریه]،‌ مهدویت امام صادق (ع) [فرقه ناووسیه]، مهدویت اسماعیل بن جعفر [فرقه اسماعیلیه خالصه یا اسماعیلیه واقفه]،‌ مهدویت محمد بن اسماعیل [فرقه مبارکیه]،‌ مهدویت محمد بن عبدالله افطح، مهدویت امام کاظم (ع) [فرقه واقفیه]،‌ مهدویت امام حسن عسکری (ع) و بالاخره مهدویت امام محمد بن حسن عسکری (عج) [فرقه اثنی عشری].

در فصل دوم با عنوان مهدویت در امامیه، نگارنده سعی نموده طبق عقیده‌ی شیعیان اثنی عشری زندگانی حضرت مهدی (ع) را با توجه به سه مقطع از حیات ایشان شامل الف) دوره‌ی اختفاء (255 تا 260ق) ب) دوره غیبت صغری (260 تا 329ق) ج) دوره‌ی غیب کبری (از 329 ق به بعد) به ترتیب تاریخی بررسی نموده و روند شکل‌گیری اندیشه مهدویت را  نزد امامیه تا پایان قرن چهارم به تصویر بکشد. در بخش اول که از ولادت تا غیبت ایشان را شامل می‌گردد کوشش شده تا اثبات شود که امام حسن عسکری (ع) جانشینی به نام محمد از خود به جای گذاشته و وی مخفیانه توسط پدرش از سامرا به مدینه منتقل شده است. در بخش دوم که شامل دوره‌ی غیبت صغری می‌شود به مباحث خاص این دوره اختصاص یافته است چنانچه نویسنده ضمن پاسخ به شبهات و بیان فلسفه‌ی غیبت،‌ به بررسی سابقه‌ی سازمان وکالت و همچنین شرایط و وظایف وکلا و نائبان ائمه پرداخته و در نهایت به معرفی و بیان ویژگی‌ها و شرائط وکلا و نائبان اربعه‌ی آن حضرت یعنی ابوعمر عثمان بن سعید عمری،‌ ابوجعفر محمدبن عثمان بن سعید عمری،‌ ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی،‌ و ابوالحسن علی بن محمد سمری می‌پردازد. همچنین معرفی برخی از مدعیان دروغین وکالت، ارائه شواهدی در حقانیت منصب وکالت وکلای اربعه،‌ و بالاخره اثبات وجود امام زمان (عج) از طریق این وکلای اربعه از مباحث مطرح شده در این قسمت می‌باشد. در بخش سوم که دوره غیبت کبری است، ضمن پاسخ به شبهات خاص این عصر، به نگرش عموم امامیه و تحیر آنان نسبت به غیبت کبری اشاره گردیده و اینکه طولانی شدن غیبت و حملات مخالفان موجبات نگارش آثاری از سوی علماء در توجیه غیبت امام شد مانند کتاب الغیبه نعمانی و کمال‌الدین و تمام‌النعمه شیخ صدوق.

فصل سوم با عنوان مهدویت در اسماعیلیه؛ به سیر تاریخی اندیشه‌ی مهدویت نزد فرقه‌ی اسماعیلیه و نیز تغییر و تحولات اعتقادی آن در طول تاریخ پرداخته شده است. طبق این بررسی اندیشه مهدویت در نزد این فرقه در طول قرون به یک نوع تکامل فکری و عقیدتی رسیده است از این رو مهدویت در سه مقطع زمانی به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است که عبارتنداز:‌ مهدویت در اسماعیلیه نخستین (قبل از حکومت فاطمیان)، مهدویت در اسماعیلیه در دوره‌ی حکومت فاطمیان تا خلافت معزلدین‌الله،‌ و مهدویت در اسماعیلیه بعد از اصلاحات معزلدین‌الله. در دوره‌ی نخستین، پیدایش و شکل‌گیری فرقه‌های مختلف اسماعیلیه مانند اسماعیلیه خالصه [قائلین به امامت و مهدویت اسماعیل بن جعفر] و اسماعیلیه مبارکیه [قائلین به امامت و مهدویت محمد بن اسماعیل] و قرمطیه [که از مبارکیه جدا شده بودند] مورد بررسی قرار گرفته و اعتقادات آنها در مورد اندیشه مهدویت، مراتب امامت و ویژگی‌های مهدویت در این عصر مورد اشاره قرار گرفته است.  طبق این بررسی مفهوم مهدویت در اوائل دوره‌ی اسماعیلیان اولیه بیشتر نزدیک به مفهوم مهدویت در نزد دیگر فرق اسلامی بود ولی تأویلات باطنی و تفسیرهای فلسفی از عقاید دینی بعدها در اثر اتحاد دو جامعه فاطمی و شرقی اسماعیلی وارد اندیشه اسماعیلیه گردید. با ظهور فاطمیان و ادعای امامت عبیدالله المهدی برای خود و اسلافش، مهدویت محمد بن اسماعیلی نفی گردید و فقط جامعه قرمطی به مهدویت محمد بن اسماعیل قائل بودند در این میان جهان‌بینی و نظام اعتقادی اسماعیلیان اولیه حفظ گردید با این تفاوت که ادعای عبیدالله در عدم ختم امامت در محمد بن اسماعیل باعث تغییراتی در ادوار تاریخ مقدس آنان گردید و در نتیجه تغییراتی را در نظام مذهبی آنان باعث گردید که در این پایان‌نامه به آنها اشاره رفته است. اما آخرین مرحله‌ از تحول و تکامل اندیشه‌ی مهدویت در نزد اسماعیلیه، با رسیدن امامت به معز لدین الله در سال 341 ق و انجام اقدامات اصلاحی وی آغاز می‌گردد؛ وی موفق گردید اسماعیلیان جوامع شرقی و قرمطی را که مخالفان فاطمیان بودند به خود جذب کرده و اسماعیلیان را متحد سازد؛ در این عصر چند تن از داعیان برجسته‌ی مخالف فاطمیان عبارت بود از: محمد بن احمد النسوی (م332ق)،‌ ابوحاتم رازی (م322) و ابویعقوب سجستانی (م نیمه دوم قرن چهارم). در ادامه با سیاست زیرکانه معز و پیوستن رهبر اسماعیلیان شرقی، ابویعقوب سجستانی به اردوی فاطمیان اعتقاد اسماعیلیان اولیه یعنی اعتقاد به مهدویت محمدبن اسماعیل، در جوامع بعدی اسماعیلی، در ابتدا کم‌رنگ و بعدها انکار گردید و در ادامه عده‌ی زیادی از امامان و دانشمندان اسماعیلی اعتقاد به مهدویت محمد بن اسماعیلی را مردود و آنرا انکار نمودند. بدین ترتیب اسماعیلیان طی مراحل سه‌گانه از اندیشه اولیه خود مبنی بر مهدویت محمد بن اسماعیل به مهدویت فرد آخرالزمانی؛ آخرین امام خود برگشتند.

فصل پایانی به اشتراکات و افتراقات امامیه و اسماعیلیه در مسئله مهدویت اختصاص دارد؛ نویسنده متذکر شده که نقاط اشتراک امامیه و اسماعیلیه در مسئله مهدویت فقط مربوط به مسائل عمومی می‌شود که از قبل توسط پیامبر و ائمه تا زمان امام صادق علیهم السلام پیشگویی شده بود نه بیشتر. از این رو اشتراکاتی که به آنها اشاره شده است عبارتنداز: 1ـ اعتقاد به اهمیت و ضرورت امام در هر زمان،‌ 2ـ اعتقاد به اینکه مهدی از اهل بیت است 3ـ از نسل فاطمه (س) است 4ـ از نسل امام حسین (ع) است 5ـ شباهت در شمائل و خصوصیات مهدی 6ـ غیبت مهدی موعود 7ـ‌ سیرت مهدی موعود در ابعاد اجتماعی، سیاسی و قضایی. اما از آنجا که نقاط افتراق بین دو فرقه‌ی امامیه و اسماعیلیه در مورد مسئله مهدویت زیاد می‌باشد نگارنده تنها به ذکر سه مورد مهم آن اکتفا نموده است که عبارتنداز:‌ 1ـ اختلاف در تعیین مصداق مهدی موعود 2ـ‌ اختلاف در مهدویت و قائم‌القیامه 3ـ‌ اختلاف در نسخ شریعت اسلام توسط مهدی موعود.


١٧:٠٨ - پنج شنبه ٢٥ ارديبهشت ١٣٩٣    /    شماره : ٤٩٤٥٣    /    تعداد نمایش : ١٠٢٧


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





مقالات گروه

اثبات تاریخی وجود امام زمان از راه بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا

نویسنده: حسین قاضی خانی؛ بحث در اثبات وجود امام دوازدهم شیعیان امامی، در گذر تاریخ همواره مطرح بوده است. امروزه افرادی مانند احمد الکاتب وجود وی را رد و بحث نواب اربعه را ساختگی برمی شمارند. مقاله حاضر درپی جواب گویی به این گونه بحث هاست. در نوشته پیش رو، کوشیده شده است با بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا از راه شناخت وکلا و چگونگی فعالیت های آنان به اثبات وجود امام زمان از راه تاریخی و نه از راه های کلامی و حدیثی پرداخته شود.

بازخوانی عوامل پیدایش و انحطاط انشعابات انحرافی شیعه در غیبت صغرا

نویسندگان: خدامراد سلیمیان و طیبه نقی ‌پور؛ پیشوایی معصومان:، به دو دوره تقسیم شده است: دورة حضور و دورة غیبت. هر یک از این دوره‌ها، دارای ویژگی‌هایی متمایز از دیگری است. یکی از ویژگی‌های دورة حضور، فراهم‌بودن همة زمینه‌های راهنمایی مردم به سوی حق و دوری از انحرافات و بی‌راهه‌ها بوده که در دورة پس از آن، با غیبت امام عج، زمینة پدیدآمدن و گسترش جریان‌های انحرافی توسعه یافت. البته دیری نپایید که بیش‌تر این جریان‌های باطل و مدعیان دروغین، به سبب هدایت‌های ظاهری و باطنی امام غایب، روشنگری‌های نایبان خاص و تلاش علمای زمان، چون کف روی آب، نابود شده، به تاریخ پیوستند.

دست برسر نهادن برای تعظیم امام زمان(عج) سنتی شرعی یا رسمی اجتماعی

نویسنده: حسین حسینیان مقدم؛ چکیده امروزه در بسیاری از مناطق شیعه نشین، بپاخاستن و دست بر سر نهادن در برابر شنیدن نام امام قائم(عج) در شمار آداب و رسوم عصر غیبت شمرده می شود و گاه از آن به عنوان سنتی شرعی و رایج در سیره شیعیان یاد می گردد. سیره ای که گفته می شود پیوستگی خود را تا عصر معصومان(ع) حفظ کرده است و ریشه در فرمان و سبک زندگی امامان معصوم(ع) دارد.

نقش و جایگاه توقیعات در عصر غیبت صغری

نویسنده: محمد رضا جباری؛ از مهم ترین وظایف و مسؤولیت های «نائبان چهارگانه » در عصر «غیبت صغری » ، دریافت و تحویل نامه های شیعیان، به امام عصر علیه السلام و متقابلا پاسخ آنها به شیعیان بود . البته در عصرهای پیش از «غیبت صغری » نیز یکی از مهم ترین راه ها برای ارتباط شیعیان با امامان معصوم علیهم السلام، نامه ها و مکتوبات بود .

شاخصه شناسی مواجهه ائمه علیهم السلام با مدعیان دروغین مهدویت

نویسنده: امیرمحسن عرفان ؛ این پژوهه می کوشد با هدف نهادینه سازی رویکرد کیفی بـه موضـوع مـدعیان دروغـین مهدویت ، شاخصه های مواجهه ائمه : با مدعیان دروغین مهدویت را بیان کند و این فرضیه را محک بزند که سبک مواجهه ائمه : با مدعیان دروغین دارای ویژگـی هـایی اسـت کـه می تواند به مثابة الگو در روزگار کنونی به کار تقابل با مدعیان بیاید. این مقاله بـا رویکـردی توصیفی _ تحلیلی سامان یافته ، و برحسب دستاورد یـا نتیجـه تحقیـق از نـوع توسـعه ای _ کاربردی و به لحاظ نوع دادههای مورد استفاده، یک تحقیق کیفی است .

واکاوی تاریخی مفاهیم معنا شناختی دوره غیبت صغرا

نویسنده: مجید احمدی کچایی؛ با گذشت سده‌های متمادی از جریان‌های تاریخی دوره غیبت صغرا، در برخی لغات آن دوره تحول صورت گرفته؛ به طوری که به نظر می‌رسد برخی واژگان مرتبط، معنای گذشته را از دست داده و به گونه‌ای دیگر فهمیده می‌شوند و البته بسیاری دیگر از این واژگان، با گذر ایام اصالت مفهومی‌شان را حفظ کرده‌اند.

سیر تطور کاربرد شناسه‌های حضرت مهدی(عج) در منابع حدیثی اهل سنت

نویسندگان: محمد کاظم رحمان ستایش، موسی جوانشیر؛ نام، لقب و کنیه حضرت مهدی(عج)، از «شناسه»‌های مهدوی است که از همان آغاز مورد توجه محدثان بوده است. این یادکرد، فراز و نشیب محسوسی را نشان می‌دهد. کیفیت این سیر تطور، سؤال پیش روی این تحقیق است. این مقاله که با روش توصیفی – تحلیلی سامان یافته است؛ ضمن تحلیل محتوایی این دسته از روایات در کتاب‌های حدیثی قرن سوم تا پنجم هجری؛ سیر تطور این عنوان را بیان کرده است تا به منظور فهم بهتر روایات مهدوی زمینه مناسب فراهم شود.

مهدی باوری در میان کیسانیه از آغاز تا وفات محمد بن حنفیه

نویسندگان: نعمت الله صفری فروشانی و رضا برادران؛ کیسانیان به عنوان اولین گروه شیعه که مصداقی عینی برای موعود احادیث نبوی برگزیدند؛ پیشگامان عنایت به مهدویت در میان فرقه های اسلامی هستند. لذا واکاوی باور به مهدی و مهدویت در میان آنان، با رویکرد فرایندی، در نگاهی کلان به ارتقای مباحث و مطالعات تطوری در تاریخ تشیع کمک می کند. هدفگذاری پژوهش پیش رو، ترسیم جایگـاه مهدی باوری در اندیشه کیسانیان از آغاز تا وفات محمد بن حنفیه ، با استفاده از بقایـای آثـار درونگروهی و همچنین کتابهای فرقه نگاری و تاریخی مـرتبط بـا موضـوع مـذکور اسـت .

اثبات تاريخي وجود امام زمان از راه بررسي منصب وكالت در عصر غيبت صغرا

نوشته شده توسط حسين قاضي خاني
بحث در اثبات وجود امام دوازدهم شيعيان امامي، در گذر تاريخ همواره مطرح بوده است. امروزه افرادي مانند

تاملي در روايت هاي علايم ظهور: قسمت دوم

در بخش اول اين نوشتار ضمن اشاره به ضرورت بحث و بررسي در موضوع علا‌ئم ظهور و منابع آن بيان شد