بازگشت به سخن تاریخ|پرسش و پاسخ ها|مراکز مهدوی|وب سایت و نرم افزار|پایان نامه ها|گزارش و مصاحبه|معرفی و نقد کتاب|مقالات دیگران|مقالات گروه|صفحه اصلی ویژه نامه
مقالات ویژه نامه امام زمان (ع)
تحلیل گفتمان مهدویت در عصر شاه اسماعیل و شاه طهماسب صفوی (907 - 986 ق)
بررسی تحلیلی رویکردهای امویان به مسئله مهدویت
سبک شناسی مواجهه امامان معصوم علیهم السلام با مدعیان دروغین مهدویت
ابعاد و مولفه های تمدن زمینه ساز ظهور با تکیه بر مبانی دینی و اندیشه های مقام معظم رهبری (مدظله العالی)
اثر بخشی کارکردگرایانه آموزه مهدویت در نظام اخلاقی تمدن اسلامی
اندیشه مهدویت و تمدن نوین اسلامی
بررسی و نقد دیدگاه «تاثیرگذاری منفی باور به مهدویت در مسیر پیشرفت تمدنی اسلام»
بن مایه های تمدن مهدوی و تاثیر آن در سبک زندگی
تطبیق انقلاب مشروطه با وقایع عصر ظهور!
تحلیل جایگاه آموزه های مهدوی در احیای فرهنگ و تمدن نوین اسلامی
دین و تمدن در گذار تاریخ (رویکردی راهبردی و تمدنی به مهدویت)
چرا اظهارات مربوط به ظهور از تب و تاب افتاده است؟
گونه شناسی رویکردهای آموزه مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی
علل اوج‌گیری مهدی‌پژوهی و مهدی‌ستیزی در غرب و راه‌های مقابله با آن در پرتو نظرات حضرت آیت‌اللّه خامنه‌ای
مُلک عظیم؛ مهدویت و تمدن در قرآن کریم
واکاوی جایگاه تفکر مهدویت و حکومت جهانی مهدوی در افق تمدن نوین اسلامی
تجلي عدالت مهدوي در عدالت كارگزاران
واکاوی در هویت و زندگی مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
اثبات تاریخی وجود امام زمان از راه بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا
بازخوانی عوامل پیدایش و انحطاط انشعابات انحرافی شیعه در غیبت صغرا
کاوشی درچرایی اندک بودن داده‌های شرح‌حال نگاری سمری و تاثیر آن بر جایگاه وکالتی ایشان
بازخواني سند و متن حديثي درباره تبار امام مهدي
بررسي تطبيقي شخصيت شناسي امام مهدي در ديدگاه فريقين
بازخواني عوامل پيدايش مدعيان دروغين مهدويّت و گرايش مردم به آنان
مقايسه انديشه مهدويت شيعه اثني عشري و نظريه پايان تاريخ فوکوياما
جزيره خضرا در ترازوي نقد
تاثير انديشه مهدويت در شکل گيري دولت فاطميان
كاوشي در بازشناسي مفضل بن عمر از راويان احاديث مهدوي
نقد و بررسي شبهات دکتر ناصر القفاري درباره انديشه مهدويت
بررسي و نقد نظرات پروفسور هانري كُربَن دربارة مهدويت
گزارشي از تاليف کتاب هاي مهدوي در حوزه علمي حله
آثار مهدوي ازنيمه دوم قرن پنجم تا نيمه دوم قرن هفتم هجري
سوء استفاده از انديشه مهدويت در جنبش روشنيه
مهدويت از ديدگاه دين پژوهان و اسلام شناسان غربي (دايرة المعارف اسلام چاپ کمبريج)
فرهنگ مهدويت در القاب خلفاى عباسى
دوره قاجار و تاليفات درباره مهدويت
مستشرقان و مهدويت
مهدويت در واقفيه و موضع‌گيري امام رضا عليه السلام
بررسي تاريخي گزارش شيخ صدوق درباره نرجس خاتون
مهدي(عج) و مهدويت از ديدگاه نهج البلاغه


  چاپ        ارسال به دوست

امام باقر(علیه السلام) و هويت بخشي به فرهنگ شيعه

چشمه جاري شکافنده علوم در بيابان تفتيده دانش جوشيدن گرفت و جان جويندگان علم و معرفت را از زلال پر برکت خود سيراب ساخت و بدين سان بود که شيعه نشان افتخار ديگري بر گردن آويخت و بر اين پيشواي معصوم خود باليد.

 

امامت پيشواي پنجم شيعيان؛ امام محمدباقر(ع) در برهه اي آغاز شد که جامعه آن روز بيش از هر زمان ديگر چالشهاي عميق عقيدتي و فقهي ميان فرقه هاي اسلامي را يکي پس از ديگري تجربه مي کرد. با حضور امام باقر(ع) در اين عرصه، گام مهم و بسزايي در راستاي تبيين آراي شيعيان برداشته شد و جنبش تحسين برانگيزي در ميان دانشمندان شيعي پديد آمد که در اندک زماني پس از آن توانست تفکرات خطرناک فرقه هايي چون مرجئه، جبريه، قدريه، غلات را تا حد قابل توجهي منزوي سازد.

دوره امامت ايشان و فرزند بزرگوارش امام جعفرصادق(ع) با مسايلي همچون انقراض امويان، بر سر کار آمدن عباسيان، پيدا شدن مشاجرات سياسي و ظهور سرداران و مدعياني مانند ابومسلم خراساني، ترجمه کتب فلسفي و مجادلات کلامي مقارن است. در چنين شرايطي اختلاف شديدي در کشورهاي اسلامي پديد آمده بود و هر کسي از گوشه اي قيام مي کرد و در نتيجه خلفا به سرعت تغيير مي کردند؛ چنانکه در مدت امامت امام پنجم(ع) و در طي نوزده سال، پنج خليفه روي کار آمدند. لذا موقعيت مناسبي براي آن حضرت که از ظلم بني اميه فارغ شده بود، پديد آورد تا انقلابي علمي را آغاز نمايد. با بهره گيري از همين فرصت بود که بزرگاني از شيعيان و اهل تسنن در اطراف ايشان جمع شدند و حقايق و معارف اسلام را منتشر کردند. از همين روي امام محمدباقر(ع) و پس از وي امام جعفرصادق(ع) از موقعيت مساعد روزگار سياسي، براي نشر تعليمات اصيل اسلامي بهره جسته و دانشگاه تشيع و علوم اسلامي را بنيان نهادند. محضر امام باقر(ع) مرکز علما و دانشمندان و راويان حديث و خطيبان و شاعران بنام بود و در مکتب تربيتي ايشان علم و فضيلت به مردم آموخته مي شد. چنانکه شيخ مفيد در «ارشاد» مي نويسد: از هيچ کدام از فرزندان امام حسن(ع) و امام حسين(ع) اين اندازه از علم دين و آثار و سنت و علم قرآن و سيره و فنون ادب که از امام باقر(ع) صادر شده، ظاهر نشده است. ابن حجر- دانشمند اهل تسنن- نيز در مورد اين امام بزرگوار مي گويد: «او جامع علوم و شکافنده و توسعه دهنده علم بود. او نمايانگر علم بود و دانش را رفعت داد. قلب او مهذب و علم و عمل او پاک و پاکيزه بود. او طاهر و مطهر بود، خلق او عالي بود و عمر او در اطاعت خداوند صرف شد. تبحري در عرفان داشت که زبان گوياي آن نيست. سخنان او در عرفان و سير و سلوک به حدي است که نمي تواند در اين گفتار ضبط شود.»

از ديگر تلاشهاي چشمگير امام در راستاي نشر تعاليم اسلامي، مرجعيت علمي امام در پاسخگويي به مسايل فقهي مردم بود. ايشان با برقراري حوزه درس، زدودن چالشهاي علمي و تحکيم مباني معارف و اصول ناب اسلامي با تکيه بر آيات رهنمونگر قرآن با کج انديشي ها مبارزه و تمام ابواب فقهي و اعتقادي را از ديدگاه قرآن بررسي کرد و به پرورش دانشمندان و فرهيختگان عصر خود و جنبش بزرگ علمي کمر بست.

« ابو اسحاق سبيعي » از ديگر فرهيختگان اين دوره، آن قدر نظرات علمي امام را درست مي پندارد که وقتي از او در مورد مسأله اي مي پرسند، پاسخ را از زبان امام مي گويد و مي افزايد: او دانشمندي است که هرگز کسي به سان او (در علم) نديده ام.

«ابو زرعة» نيز در اين باره اقرار مي کند: او بزرگترينِ دانشمندان است.

در آن روزگار، بسياري از شيعيان به مراتب عالي تشيع دست نيافته بودند و دسته اي از آنان در کنار استفاده از احاديث اهل سنت، علاقه زيادي به فراگيري و بهره مندي از دانش امام نيز نشان مي دادند. آن گونه که از کتابهاي رجالي فهميده مي شود، نام بسياري از اشخاصي که ارتباط تنگاتنگي با امام داشته اند، جزو اصحاب او نيست. همين موضوع مي توانست تا اندازه اي انديشه شيعه را سست کند؛ چه بسا امکان اختلاط آموزه هاي ديگري با آن قسمت از معارفي که آنان از امام مي آموختند وجود داشت. امام باقر(ع) نيز مانند ديگر امامان شيعه، براي تحکيم پايه هاي انديشه شيعه بسيار کوشيد و امامت شيعه را به خوبي براي همگان معرفي کرد. او مي فرمود: «فرزندان رسول خدا(ص) درهاي دانش خداوندي و راه رسيدن به خشنودي او هستند. آنان دعوت کنندگان مردم به سوي بهشت و راهنمايان به سوي آنند.» امام با تکيه بر قرآن، رهبري شيعه و تقويت مباني پيروي از آن را معرفي مي کرد و مي کوشيد تا امامت را نيز مانند نبوت، امري الهي و مبتني بر قرآن تبيين کند. بازتاب ديدگاه امام در مورد رهبري شيعه بر احاديث نبوي که بر شباهت و قرابت ميان پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين(ع) تأکيد مي کرده در بحثهاي کلامي ايشان انعکاس فراواني دارد. او با بيان اينکه امام، داراي صفاتي ذاتي- مانند عصمت و علم- است، در نظر داشت رويکرد جدي تري به موضوع امامت داشته باشد. ديدگاههاي ايشان درباره اين موضوع، تأثير ويژه اي بر مردم گذاشت و بسياري از تهديدها و خطرها را از تفکر شيعي دور کرد و سبب شد با وجود عقايد گوناگوني که در آن زمان درباره مرجعيت وجود داشت، تعداد گرايندگان به اين مکتب رو به فزوني گذارد.

ايشان با درايت و هوشياري تمام توانست، شکافي را که در گذر سالهاي متمادي بين قرآن و عترت در باورهاي ديني بخش عظيمي از مردم پديد آمده بود، از ميان بردارد.

همانگونه که ذکر شد، عصر امام پنجم(ع) به دليل وجود شرايط سياسي خاص اوضاع حاکم، تا اندازه اي به امام اجازه برقراري مجامع علمي داد تا ايشان بتواند استعدادهاي نهفته اي را که در جامعه اسلامي وجود داشت، تربيت کند؛ با اين همه، نبايد تصور کرد که امام با رعايت تقيه و پنهان کاري و عدم برانگيختن حساسيت دستگاه، اين معنا را عملي کرده و با وجود تنگناهاي خاص سياسي و فرهنگي توانست دانشمندان برجسته اي را در رشته هاي گوناگون معارف چون فقه، حديث، تفسير و ديگر شاخه هاي علوم اسلامي تربيت کند که که نام يکايک آنها در دست است. از برجسته ترين آنها مي توان به زرارَ بن اعين، محمد بن مسلم ثقفي، ابوبصير، ليث بن البخري مرادي، بريد بن معاويه عجلي اشاره کرد.

امام باقر(ع) در جايگاه بهترين مفسر قرآن با بازگو کردن تفسير درست آيات، بسياري از ابهامها را زدود و مشت مخالفان و سودجويان را باز کرد. او همواره براي به اثبات رسانيدن مدعاهاي خود از آيات قرآن بهره مي جست و کلام خدا را گواه بر سخن خويش مي گرفت و مي فرمود: «هر چه را مي گويم از من سؤال کنيد ] اين که گفتي [ در کجاي قرآن آمده تا آيه مربوط به آن را برايتان تلاوت نمايم.» امام به اندازه اي بر آيات قرآن تسلط داشت که «مالک بن اعين جهني» شاعر هم عصر امام درباره او سرود: «اگر مردم درصدد جستجوي علوم قرآن بر آيند، بايد بدانند که قريش بهترين داناي آن را دارد و اگر امام باقر(ع) در علوم قرآني لب به سخن گشايد، فروع زيادي براي آن ترسيم خواهد نمود...»

خلاصه آنکه آثار حيات بخش نهضت علمي امام باقر(ع) در جهان تشيع و آشکار ساختن گنج هاي پنهان معارف و... همه و همه جلوه هاي بديع و زيبايي از دانش، آگاهي و معرفت را ترسيم نموده و اعجاز علمي نسل کوثر را متجلي ساخته و گلواژه هاي علم و آگاهي را از بوستان قرآن و سنت به دلهاي حق جو هديه نموده است. باشد که تشنگان طريق معرفت، با جرعه اي از اين چشمه فياض خويش را سيراب سازند.

 

کتابنامه :

1 - سيرَ الائمة الاثني عشر : ج 2

2 –عصمت : سيد تقي واردي

3 - « المحاسن و المساوي بيهقي »: ج 2

4 - پيشواي پنجم : علي نظري منفرد

5 - سيره معصومان : ج 5

6 - جلوه هاي تقوا : ج 3، محمدحسن حائري يزدي

7 - مجله پاسدار اسلام ، ش 279 و 280، حجةالاسلام ابوالفضل هادي منش

منبع: روزنامه قدس به نقل از پرسمان دانشجویی


١٨:٠٧ - پنج شنبه ١٧ اسفند ١٣٩٧    /    شماره : ٦٢٤٧٦    /    تعداد نمایش : ١٣٤٢


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





مقالات گروه

مهدويت و آخرالزمان

حجت الاسلام والمسلمین دکتر رفیعی: رابطه بین امام زمان و امام حسین همان رابطه بین ظهور و عاشوراست. رابطه بین یاران حسین و یاران امام زمان و انتظار، دو خط پشت سر هم و دنبال هم است. انتظار و ظهور در امتداد عاشورا و کربلا است. در این سخنرانی به ویژگی های مشترک یاران دو امام پرداخته می شود.

چرا اظهارات مربوط به ظهور از تب و تاب افتاده است؟

نویسنده: حجت الاسلام رسول جعفریان؛ در یک مقطع، در کشور ما، اخبار ظهور در ایران بشدت رشد کرد و بازتاب قابل توجهی در جامعه داشت. مدعیان فراوانی در این گوشه و گوشه یافت شدند و مطالب شگفتی گفتند. این امر بی سابقه نبود، اما در آن دوره شدت گرفت. حالا یک سالی است که این مباحث فروکش کرده است. با این حال باید گفت به مناسبت تحولات سوریه و عراق، همچنان زمینه وجود دارد.

گونه شناسی رویکردهای آموزه مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی

نویسندگان: حجت الاسلام دکتر محسن الویری و محمدرضا برزویی؛ آموزه مهدویت، بخشی مهم از اندیشه اسلامی است که می تواند از طریق ترسیم آینده ای دست یافتنی در شکل دادن به جوهره و روح حاکم بر تمدن جدید اسلامی، نقش آفرین باشد و به مثابه یک «ستاره راهنما»، راهنمای جوامع اسلامی به سوی جامعه کمال یافته و برخوردار از تمدن آرمانی به شمار آید. این آموزه در پیروزی، تثبیت و بقای انقلاب اسلامی ایران نیز نقشی مؤثر داشته است.

فرجام نیکوی زمان

نویسنده: حجت الاسلام و المسلمین دکتر علی اکبر عالمیان(استاد همکار مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی)؛ حکومت جهانی امام مهدی (عج)، نه تنها مورد تأکید و تأیید اهل بیت (ع) بوده است، بلکه به عنوان امید و آرمان عالی آن بزرگواران در جهت احیای شریعت محمدی (ص) و آموزه‌های قرآنی محسوب شده است.

اثبات تاریخی وجود امام زمان از راه بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا

نویسنده: حسین قاضی خانی؛ بحث در اثبات وجود امام دوازدهم شیعیان امامی، در گذر تاریخ همواره مطرح بوده است. امروزه افرادی مانند احمد الکاتب وجود وی را رد و بحث نواب اربعه را ساختگی برمی شمارند. مقاله حاضر درپی جواب گویی به این گونه بحث هاست. در نوشته پیش رو، کوشیده شده است با بررسی منصب وکالت در عصر غیبت صغرا از راه شناخت وکلا و چگونگی فعالیت های آنان به اثبات وجود امام زمان از راه تاریخی و نه از راه های کلامی و حدیثی پرداخته شود.

بازخوانی عوامل پیدایش و انحطاط انشعابات انحرافی شیعه در غیبت صغرا

نویسندگان: خدامراد سلیمیان و طیبه نقی ‌پور؛ پیشوایی معصومان:، به دو دوره تقسیم شده است: دورة حضور و دورة غیبت. هر یک از این دوره‌ها، دارای ویژگی‌هایی متمایز از دیگری است. یکی از ویژگی‌های دورة حضور، فراهم‌بودن همة زمینه‌های راهنمایی مردم به سوی حق و دوری از انحرافات و بی‌راهه‌ها بوده که در دورة پس از آن، با غیبت امام عج، زمینة پدیدآمدن و گسترش جریان‌های انحرافی توسعه یافت. البته دیری نپایید که بیش‌تر این جریان‌های باطل و مدعیان دروغین، به سبب هدایت‌های ظاهری و باطنی امام غایب، روشنگری‌های نایبان خاص و تلاش علمای زمان، چون کف روی آب، نابود شده، به تاریخ پیوستند.

دست برسر نهادن برای تعظیم امام زمان(عج) سنتی شرعی یا رسمی اجتماعی

نویسنده: حسین حسینیان مقدم؛ چکیده امروزه در بسیاری از مناطق شیعه نشین، بپاخاستن و دست بر سر نهادن در برابر شنیدن نام امام قائم(عج) در شمار آداب و رسوم عصر غیبت شمرده می شود و گاه از آن به عنوان سنتی شرعی و رایج در سیره شیعیان یاد می گردد. سیره ای که گفته می شود پیوستگی خود را تا عصر معصومان(ع) حفظ کرده است و ریشه در فرمان و سبک زندگی امامان معصوم(ع) دارد.

نقش و جایگاه توقیعات در عصر غیبت صغری

نویسنده: محمد رضا جباری؛ از مهم ترین وظایف و مسؤولیت های «نائبان چهارگانه » در عصر «غیبت صغری » ، دریافت و تحویل نامه های شیعیان، به امام عصر علیه السلام و متقابلا پاسخ آنها به شیعیان بود . البته در عصرهای پیش از «غیبت صغری » نیز یکی از مهم ترین راه ها برای ارتباط شیعیان با امامان معصوم علیهم السلام، نامه ها و مکتوبات بود .

شاخصه شناسی مواجهه ائمه علیهم السلام با مدعیان دروغین مهدویت

نویسنده: امیرمحسن عرفان ؛ این پژوهه می کوشد با هدف نهادینه سازی رویکرد کیفی بـه موضـوع مـدعیان دروغـین مهدویت ، شاخصه های مواجهه ائمه : با مدعیان دروغین مهدویت را بیان کند و این فرضیه را محک بزند که سبک مواجهه ائمه : با مدعیان دروغین دارای ویژگـی هـایی اسـت کـه می تواند به مثابة الگو در روزگار کنونی به کار تقابل با مدعیان بیاید. این مقاله بـا رویکـردی توصیفی _ تحلیلی سامان یافته ، و برحسب دستاورد یـا نتیجـه تحقیـق از نـوع توسـعه ای _ کاربردی و به لحاظ نوع دادههای مورد استفاده، یک تحقیق کیفی است .

واکاوی تاریخی مفاهیم معنا شناختی دوره غیبت صغرا

نویسنده: مجید احمدی کچایی؛ با گذشت سده‌های متمادی از جریان‌های تاریخی دوره غیبت صغرا، در برخی لغات آن دوره تحول صورت گرفته؛ به طوری که به نظر می‌رسد برخی واژگان مرتبط، معنای گذشته را از دست داده و به گونه‌ای دیگر فهمیده می‌شوند و البته بسیاری دیگر از این واژگان، با گذر ایام اصالت مفهومی‌شان را حفظ کرده‌اند.