بازگشت به سخن تاریخ|پایان نامه ها|دانلود کتاب|کتابشناسی|معرفی و گزارش|مصاحبه |مقالات دیگر|مقالات گروه|صفحه نخست ویژه نامه
مقالات حضرت زهرا (س)
آشنایی با شخصیت فاطمه زهرا(س) جوانه سعادت و فضیلت را در وجود همه انسانها شکوفا می کند
ارزش فاطمه‌ی زهرا (س) به عبودیت و بندگی خداست
تحلیل همتایی حضرت فاطمه زهرا (س) با قرآن از نگاه آیت الله جوادی آملی
محورهای اساسی مبارزات سیاسی حضرت زهرا علیها السلام
بررسی علل اعتراض حضرت فاطمه (س) از منظر صحیح بخاری
بررسی شیوه سیاسی حضرت زهرا(س) با کاوشی در خطبه فدکیه
سیره حضرت زهرا (س) در گفتار اهل سنت
زندگی و سیره حضرت زهرا (س) به عنوان الگوی سبک زندگی دینی
تحلیل و بررسی زیباشناسی خطبه فدکیّة حضرت زهرا(س)
زنان راوی حضرت زهرا علیهاالسلام
نقش حضرت زهرا علیهاالسلام در دفاع از حریم ولایت
سیمای حضرت فاطمه زهرا(س) از دیدگاه عرفانی امام خمینی(ره)
سیمای حضرت فاطمه در آیینه ادب فارسی
فاطمه مرضیه در اندیشه فلسفی هانری کربن
جامعه آرمانی در کلام حضرت فاطمه زهرا علیهم السلام
کارکردهای تفسیری استنادهای قرآنی در خطبه های حضرت زهرا (علیها السلام)
تحلیل خطبه عیادت حضرت زهرا بر پایه نظریه کنش گفتاری
بررسی اخبار محسن بن علی علیهما السلام در منابع فریقین
روضه های جعلی فاطمیه چگونه رواج پیدا کرد
تاريخ هجوم به خانه حضرت زهرا(س)
سیره حضرت زهرا(س) ظرفیت هدایت جامعه به سوی تمدن را دارد
فاطمه زهرا (س) چگونه اسوه ای است؟
بررسي اخبار محسَّن بن علي عليها السلام در منابع فريقين
علت اصلی اختلاف در تاریخ شهادت حضرت زهرا(س) چیست؟
محورهای اساسی مبارزات سیاسی حضرت زهراسلام الله علیها
جستارى در تاریخ شهادت ام الائمه، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)
اقامتگاه‌های حضرت فاطمه سلام الله علیها
موقوفات فاطمه سلام الله علیها
تحلیل خطبه عیادت حضرت زهرا(س) بر پایه نظریه کنش گفتاری
جستاری در چگونگی و مکان دفن حضرت فاطمه زهرا(س)در منابع نخستین
حجت الاسلام و المسلمین دکتر رفیعی در مصاحبه اختصاصی با سایت سخن تاریخ
فدک؛ یادگاری از بانوی آب و آیینه
فرزانگی در سیره فاطمی
خطبه فدکیه تفسیری بر آیات قرآن کریم
رنج‌های فاطمه(س) از زبان علی(ع)
فاطمه(س) و رسالتهای اجتماعی
بررسي سيره عملي حضرت زهرا (سلام الله عليها) در دفاع از ولايت
جامعه آرماني در کلام حضرت فاطمه زهرا(س)
حضرت زهرا عليهاالسلام و روايت حديث(در منابع اهل سنت)
اصول موثر در تحكيم زندگي حضرت علي(ع) و حضرت زهرا(س)


  چاپ        ارسال به دوست


اخبار تاريخي


نگاهی به فعالیت های فرهنگی حضرت زهرا(سلام الله علیها)

 

نگاهی به فعالیت های فرهنگی حضرت زهرا(سلام الله علیها)
(دکتر محمد دشتی، عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه)


اشاره:

متن حاضر، نوشتار حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد دشتی عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه است که به صورت اختصاصی برای سایت سخن تاریخ و ویژه نامه شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) نگاشته شده است.

با وجود اینکه وضعیت زنانه به طور طبیعی محدودیت هایی برای فعالیت های زن مسلمان در مرئی و منظر عموم و در معرض ثبت تاریخی وجود دارد، با این وصف جلوه هایی از فعالیت های حضرت زهرا(س) به عنوان برترین زن مسلمان در ابعاد مختلف حیات فردی و اجتماعی به ویژه در عرصه فرهنگی به یادگار مانده است که از زوایای مختلف(ادبی، علمی، فکری، اخلاقی) در خور تامل و تجزیه و تحلیل است.


در این مجال برخی از فعالیت های فرهنگی حضرت زهرا(س) را که آن حضرت در دوران کوتاه پس از هجرت نبوی بدان اهتمام داشته، مرور می کنیم:
1- تبیین و تبلیغ معارف اسلامی


گزارش های تاریخی حاکی از آن است که آن حضرت محل رجوع بانوان مدینه برای پاسخ به پرسش های دینی ایشان بوده و آن حضرت در این خصوص در حد شخصیتی عالم به زوایای مختلف معارف اسلامی جلوه کرده است:
الف- پاسخ به پرسش های دینی مردم
علی(ع) می فرماید که، زنی به خدمت حضرت زهرا ع رسید تا پرسش های خود را مطرح و پاسخ آنها را بجوید، از جمله راجع به وظیفۀ مادر پیر و ناتوانش که در نماز زیاد اشتباه می کند!
حضرت فاطمه ع فرمود: هر چه می خواهی بپرس!
آن زن پرسش های متعددی طرح کرد و حضرت زهرا علیهاالسلام با روی گشاده پاسخ داد. در این هنگام زن از زیادی پرسش های خود شرمنده شد و گفت: شما را بیش از این زحمت نمی دهم. حضرت فرمود: «باز هم بپرس؛ زیرا من در مقابل هر پرسشی که جواب می گویم، از خدا پاداشی فراوان دریافت میکنم و هرگز ملول و خسته نمی شوم.»1


ب- پاسخ به شبهات اعتقادی
روزی بین یک زن مؤمن و یک زن کافر مشاجره ای بر سر دین حق پیش آمد. این موضوع خدمت حضرت فاطمه(س) مطرح شد. آن حضرت استدلال زن مؤمن را تأیید و تشریح و تبیین نمود. در نتیجه آن زن مسلمان بر رقیب خود پیروز شد و از این پیروزی شادمان گشت. حضرت زهرا(س) به آن زن مؤمن فرمود: بدان که شادی فرشتگان به واسطه پیروزی تو بر آن زن کافر بیش از خوشحالی توست.
آن حضرت در ادامه سخنان خود به پاداش بسیار فراوان پاسخ گویی به شبهات معاندان علیه اسلام اشاره فرمود.


ج- پاسخ با واسطه به سوالات مردان
بسیاری موارد پیش می آمد که پیامبر اکرم ص در غزوات بودند و یا به هر دلیل در دسترس مردم نبودند؛ از طرفی مردم و از جمله مردان، سوالات مختلفی داشتند و در پی پاسخ آنها بودند. در چنین شرایطی حضرت زهرا پاسخ گوی پرسش های ایشان بودند؛ لیکن با مردان روبرو نمی شدند و پاسخ آنان را با واسطه می دادند؛ چنان که در گزارشی آمده است:

مردی به همسرش گفت: برو خدمت حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله علیها) از او بپرس كه آیا من از شیعیان شما هستم یا نه؟ آن زن خدمت حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) رسید و مطلب را پرسید. حضرت فاطمه (سلام‌الله علیها) فرمود: «به همسرت بگو، اگر آنچه را که دستور داده‌ایم بجا می‌آوری و از آنچه که نهی نموده‌ایم دوری می‌جویی، از شیعیان ما هستی وگر نه شیعۀ ما نیستی.»2
این حکایات به وضوح، مرجعیت علمی حضرت زهرا سلام الله علیها را حتی در عصر نبوی ص نشان می دهد.


2- مشارکت در ماجرای مباهله
گرچه عملا در ماجرای حضور نصارای نجران در مدینه و مناظره علمای مسیحی نجران با پیامبر ص، مباهله(ملاعنه)ای رخ نداد و ترکیب هیئت مباهلۀ جبهه اسلام به فرمان خدای متعال و پیامبر اکرم بود، اما این ویژگی نه تنها چیزی از ارزش های حاضران در هیئت برای انجام جهادی فرهنگی، نمی کاهد بلکه حضور پرصلابت حضرت زهرا(س) در این میدان نوعی عرض اندام فرهنگی و جهادی در یکی از صحنه های بسیار مهیج تقابل فرهنگی میان اسلام و مسیحیت بود که حاکی از نقش بی بدیل و حماسی سرور زنان جهان در دفاع از ارزش ها و معارف اسلامی است.


3- بیان فلسفۀ مهم ترین معارف و احکام اسلام
یکی از سخنرانی های شگفت انگیز و معجزه آسای حضرت زهرا(س) خطبه ایشان در مسجد النبی ص پس از رحلت پیامبر و ماجرای سقیفه و غصب فدک، مشهور به خطبه فدکیه است؛ این خطبۀ سراسر نور، در پاره ای از فرازهای آن حقیقتا اوجی معجزه آسا به خود می گیرد که جز از اشخاص متعلم به علم الهی ولدنی بر نمی آید؛ فراز مورد اشاره آنجاست که آن حضرت به بیان فلسفۀ مهم ترین معارف و احکام اسلام می پردازد:
الف- ایشان در خصوص فلسفۀ مهم ترین اندیشه های اسلام می فرماید:3
1- فَجَعَلَ اللّهُ الإيمانَ تَطْهيراً لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ (خداوند ايمان را برای پاكی شما از شرك قرار داد).
2- وَ الْعَدْلَ تَنْسيفاً لِلْقُلُوبِ (و عدالت را قرار داد برای اينكه دلها به هم وابسته و با هم هماهنگ شود).
3- وَ طاعَتَنا نِظاماً لِلْمِلَّةِ؛ «و اطاعت ما اهل بیت را واجب كرد زيرا موجب نظم شريعت و ملّت می شود»
4- وَ حَرَّمَ اللّهُ الشِّرْكَ إخْلاصا لَهُ بِالرُّبوبِيَةِ؛ «و خدا شرك را حرام كرد تا به ربوبيت او اخلاص پيدا كنيد»
ب- آن بانو در خصوص فلسفه مهم ترین احکام و تکالیف عملی اسلام نیزفرموده است:
1- وَ الصّلاةَ تَنْزيهاً لَكُمْ عَنِ الْكِبْرِ؛ «و نماز شما را از كبر منزّه می كند»
2- وَ الزَّكاةَ تَزْكِيَةً لِلنَّفسِ وَ نِماءً فِی الرِّزْقِ؛ «و زكات را قرار داد تا نفس از آلودگی پاك شود و روزی وسعت يابد.»
3- وَ الصِّيامَ تَثْبِيتاً لِلإِخْلاصِ «و روزه را برای تثبيت اخلاص قرار داد»
4- وَ الْحَجَّ تَشْييداً لِلدِّينِ؛ «و حج را برای رفعت دين قرار داد»
5- وَ الْجِهادَ عِزّاً لِلإسْلامِ وَ ذُلّاً لِأهْلِ الْكُفْرِ وَ النِّفاقِ؛ «و جهاد را واجب قرار داد برای عزّت اسلام و ذلّت اهل كفر و نفاق»
6- وَ الصَّبْرَ مَعُونَةً عَلَی اسْتيجابِ الْأجْرِ؛ «و بردباری را برای استحقاق پاداش قرار داد. شايد منظور پايداری در جهاد باشد»
7- وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعامَّةِ «و امر به معروف را برای مصلحت اجتماعی تعيين كرد تا جامعه به فساد كشيده نشود»
8- وَ بِرَّ الْوالِدَيْنِ وِقايَةً مِنَ السَّخَطِ؛ «و نيكی به پدر و مادر را واجب كرد برای مصونيّت آدمی از غضب الهی»
9- وَصِلَةَ الْأرْحامِ مِنْساةً فِی الْعُمْرِ وَ مِنْماةً لِلْعَدَدِ ؛ «و صله رحم را قرار داد كه موجب طولانی شدن عمر و وسيله ای برای تكثير است»
10- وَ الْقِصاصَ حَقْناً لِلدِّماءِ؛ «و قصاص را واجب كرد برای حفظ خون ها»
11- وَ الْوَفاءَ بِالنَّذْرِ تَعْريضا لِلْمَغْفِرَةِ؛ «و وفای به نذر را قرار داد تا انسان خود را در معرض مغفرت الهی قرار دهد»
12- وَ تَوْفِيَةَ الْمكاييلِ وَ الْمَوازينِ تَغْييراً لِلْبَخْسِ؛ «و وفا در كيل و وزن كردن را برای اينكه حق ديگران ضايع نشود»
13- وَ النَّهْی عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنْزيهاً عَنِ الرِّجْسِ «و نهی از شراب را قرار داد تا شما را از پليديها بازدارد»
14- وَ اجْتِنابَ الْقَذْفِ إجْتِناباً عَنِ اللَّعْنَةِ«و دوری از نسبت زشت دادن به ديگران را واجب كرد تا خود را در معرض لعنت الهی قرار ندهيد.»


4- دفاع از جایگاه امامت
پس از رحلت رسول اکرم ص و غصب مقام خلافت، هیچ کس مانند حضرت فاطمه زهرا(س) از جایگاه امامت و خلافت امام علی ع دفاع نکرد. این مسئله را می توان با اقدامات مختلفی که حضرت در این خصوص انجام داد، اینگونه بیان کرد:


4-1- تبیین جایگاه امامت‏:
4-1-1- «مَثَلُ الاِمامِ مَثَلُ الکَعبَة اِذتُؤتى وَ لاتَأتى4؛ مثل امام، مانند کعبه است که باید مردم (براى طواف) به سراغش بروند نه اینکه کعبه به سراغ مردم برود.
4-1-2- «نَحنُ وَسیلَتُهُ فى خَلقِه وَ نحن خاصَّتُهُ وَ مَحَلُّ قُدسِهِ وَ نَحنُ حُجَّتُهُ فى غَیبِهِ وَ نحن وَرَثَة اَنبیائِه5؛ ما (اهل بیت) وسیله ارتباط خدا با خلق او و برگزیدگان خدا و محل قدس او و حجّت آشکار او و وارثان انبیاى او هستیم.


4-2- بیان فلسفه امامت‏
4-2-1- «فَجَعَلَ اللّهُ...طاعَتَنا نِظاماً لِلملةِ وَ اِمامَتَنا اَماناًلِلفُرقَة6؛ خداوند اطاعت و پیروى ما (اهل بیت) را سبب برقرارى نظم (اجتماعى) براى امّت (اسلامى) و امامت و رهبرى ما را (عامل وحدت) در امان ماندن از تفرقه قرار داده است.
4-2-2- «اَمَا وَ اللّهِ لَو تَرَکُوا الحَقَّ عَلَى اَهلِهِ وَ اتَّبَعُوا عِترَةَ نَبیّهِ لَمَا اختَلَفَ فِى اللّهِ اثنَان7؛ به خدا سوگند! اگر حق(امامت) را به اهلش واگذار مى‏کردند و از عترت و رسول خدا(ص) اطاعت مى‏کردند، دو نفر هم درباره خدا(و حکم او) اختلاف نمى‏کردند.


4-3- تعیین 12 امام
4-3-1- جابر نقل مى‏کند: «خدمت حضرت زهرا(س) رسیدم و صحیفه‏اى نورانى دیدم. پرسیدم: این چه کتابى است؟فرمود: «هَذَا اللَّوحُ أَهدَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الَى رَسُولِهِ فِیه اِسمُ أبِى وَ اسمُ بَعلِى وَاسمُ ابنَىَّ وَ أَسمَاءُ الأَوصِیاءِ مِن وُلدِى فَأَعطَانِیهِ أَبِى لِیَسُرَّنِى بِذلِک8؛ این لوح و کتاب را خداوند به پیامبرش(ص) اهدا کرد که در آن نام پدرم و شوهرم و اسم دو پسرم و اسامى جانشینان پیامبر(ص) از فرزندان من مى‏باشد. رسول خدا(ص) آن را به من عطا فرمود تا به وسیله آن خوشحالم کند.


4-3-2- حضرت زهرا(س) مى‏فرماید: از رسول خدا(ص) شنیدم که فرمود: «عَلِىٌّ خَیرُ مَن أُخَلِّفُهُ فِیکُم وَ هُو الاِمامُ وَ الخَلِیفَةُ بَعدِى وَ سِبطاىَ وَ تِسعَةٌ مِن صُلب الحُسَینِ أَئِمَّةٌ أبرَار لَئِنِ اتَّبَعتُمُوهُم وَجَدتُمُوهُم هادِین مَهدِیِّینَ وَ لَئِن خَالَفتُمُوهُم لَیَکُونُ الاختِلافُ فِیکُم اِلَى یَوم القِیامَة9؛ على بهترین کسى است که او را جانشین خود در میان شما قرار مى‏دهم. على(ع) امام و خلیفه بعد از من است و دو فرزندم (حسن و حسین(علیهما السلام)) و نه نفر از فرزندان حسین(ع) پیشوایان و امامان پاک و نیک‏اند که اگر از آنها پیروى کنید، آنان را هدایتگر و هدایت شده مى‏یابید و اگر آنان را مخالفت کنید، تا روز قیامت (بلاى تفرقه و) اختلاف در میان شما حاکم خواهد شد.


4-4- دفاع از على(ع)
4-4-1- ام سلمه مى‏گوید: خدمت حضرت زهرا(س) رسیدم و پرسیدم: اى دختر رسول خدا! شب را چگونه صبح کردى؟ حالت چگونه است؟
فرمود: «أصبحت بین کمدٍ و کربٍ فقد النّبى و ظلم الوصىّ هتک و اللّه حجابه من أصبحت إمامته مقتضبة على غیر ما شرع اللّه فى التّنزیل و سنّها النّبىّ فى التّأویل10؛ صبح کردم در میان حزن شدید و اندوه عظیم، در حالى که پیامبر(ص) از دست رفته و وصىّ او مظلوم واقع شده است. سوگند به خدا! حشمت و عظمت آن کس دریده و نابود شد که بر خلاف حکم خدا در قرآن و سنّت و سفارش پیامبر(ص) در تأویل و تفسیر قرآن، حق امامت او را غصب کردند و به دیگران سپردند.


4-4-2- حضرت فاطمه(س) در بخشى از وصیّت نامه خود می فرمایند:
«لاتصلّ علىّ أمّةٌ نقضت عهد اللّه و عهد أبى رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله فى أمیر المؤمنین علىّ علیه السلام، و ظلمونى حقّى...أُذَکّرهم باللّه و برسوله ألّا تظلمونا و لا تغصبونا حقّنا الّذى جعله اللّه لنا، فیجیبونا لیلاً و یقعدون عن نصرتنا نهاراً11؛ امّتى که عهد و پیمان خدا و پدرم رسول خدا(ص) را درباره (ولایت) امیرمؤمنان على(ع) شکستند و نسبت به حق من ظلم کردند، بر پیکر من نماز نگزارند... و آنهایى که نسبت به خدا و رسولش تذکّر و هشدار مى‏دادم که در مورد ما (اهل بیت) ظلم روا مدارید! و حق مسلّمى را که خدا براى ما قرار داده است، غصب نکنید! در تاریکى شب جواب مساعد مى‏دادند(که شما را یارى مى‏کنیم) و در روز روشن دست از یارى ما بر مى‏داشتند،(نیز) حق ندارند بر من نماز گزارند.

 

 

 1- بحارالانوار، ج2، ص3.

2- فاطمه بهجة قلب المصطفی، ص298

3- این فرمایشات حضرت از همان خطبه معروف ایشان برداشت شده است. بنگرید: بحار الأنوار، ج 29، ص222

4- كفاية الأثر: ص 195.

5- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید: ج 16، ص 211

6- الاحتجاج، ج 1، ص 258

7- بحارالانوار، جلد 36، صفحه 352

8- کمال الدین و تمام النعمة، ج 1، ص 309

9- بحارالانوار، ج 36، ص 353 - 354

10- بحارالأنوار، ج 43، ص 156



٢٣:٤٧ - سه شنبه ١٤ دی ١٤٠٠    /    شماره : ١٢٣٩٢٨    /    تعداد نمایش : ١٤٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





مقالات گروه

نگاهی به فعالیت های فرهنگی حضرت زهرا(سلام الله علیها)

متن حاضر، نوشتار حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد دشتی عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه است که به صورت اختصاصی برای سایت سخن تاریخ و ویژه نامه شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) نگاشته شده است.

تبیین فضائل و شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) در گفتگوی با دکتر حسین عبدالمحمدی:

حضرت زهرا(س) مظهر جمال و جلال خداوند است.

سیره خانوادگی حضرت زهرا(س) در گفتگو با دکتر محمدرضا جباری

شیوه رفتاری صدیقه کبری(س) برای تمامی مادران در طول تاریخ درس‌آموز است

دکتر نعمت الله صفری فروشانی در مصاحبه اختصاصی با سایت سخن تاریخ

حضرت زهرا(سلام الله علیها) تمام فدک را شرعاً از آن خود می دانست.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر رفیعی در مصاحبه اختصاصی با سایت سخن تاریخ

اگر حضرت زهرا (سلام الله علیها) سکوت می کرد. و دفاع نمی کرد اساس تشیع و ولایت امیرالمومنین (علیه السلام) دچار مشکل می شد. می گفتند اگر خبری بود ایشان باید می گفت.

در سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسین عبدالمحمدی مطرح شد:

عبودیت و بندگی؛ راز کرامت حضرت زهرا (علیها السلام)

انتخاب های حضرت زهرا(سلام الله علیها)

حجت السلام دکتر رفیعی: در سوره ی مبارک هل اتی،ملاک انتخاب حضرت زهرا(سلام الله علیها)را بیان کرد،فقط خدا،فقط خدا.

نسب ذريه زهرا(س) در روايات شيعه و سني

نوشته شده توسط سید علیرضا عالمی*
چكيده: بديهي است از نظر سببي ذريه زهرا(س) فرزندان پيامبر(ص)هستند. اما رواياتي از رسول خدا(ص) در منابع معتبر شيعه و سني وجود دارد كه اثبات كننده