بازگشت به سخن تاریخ|احادیث منتخب|نشست ها و همایش ها|پرسمان|وب سایت و نرم افزار|پایان نامه ها|کتاب شناسی|مقالات دیگران|مقالات گروه|صفحه اصلی ویژه نامه
مقالات ویژه نامه امام حسن (ع)


  چاپ        ارسال به دوست


مقالات متفرقه تاریخی


ابعاد مختلف شخصیت امام حسن مجتبی علیه السلام


حجت الاسلام والمسلمین دکتر رفیعی:


قال الله تبارك و تعالي: «يا ايها الذين ءامنوا اتقوا الله و كونوا مع الصادقين» (سوره توبه آيه 119)

روايت در فضيلت امام حسن

در روايتي از وجود مقدس پيامبر گرامي اسلام آمده است كه: «لَوْ كَانَ‏ الْحِلْمُ‏ رَجُلًا لَكَانَ عَلِيّاً ع‏ وَ لَوْ كَانَ الْفَضْلُ شَخْصاً لَكَانَ الْحَسَنَ ع وَ لَوْ كَانَ الْحَيَاءُ صُورَةً لَكَانَ الْحُسَيْنَ ع وَ لَوْ كَانَ الْحُسْنُ(هَيْئَةً لَكَانَتْ) فَاطِمَةَ.»[1]اگر حلم و بردباري به صورت يك انسان مجسم مي شد، مي شد علي بن ابيطالب. اگر حلم و بردباري قرار بود نقاشي شود مجسم شود، مي شد اميرالمؤمنين عليه السلام. چرا كه حلم او بردباري او در رأس همه است و صبور و بردبار در مقابل حوادثي بود كه منشأ و آغازش بعد از رحلت پيامبر گرامي اسلام است پس اگر حلم را گفت تصوير كنيد مي شود اميرالمؤمنين.

اگر فضيلت را بخواهي تصوير كني، تصوير آن امام مجتبي عليه السلام است.

اگر حيا را بخواهي تصوير كني تصوير آن صفت امام حسين عليه السلام است.

تصوير حسن و نيكي هم زهراي مرضيه سلام الله عليها است.
توصيف امام حسن مجتبي در صلوات چهارده معصوم

البته همه اين صفات را همه ائمه دارند. همان طور كه در زيارت جامعه كبيره هم خطاب مي كنيم شما مركز كرامت و اخلاق و نيكي هستيد. ولي اين روايت با يك عنايتي به زندگي بزرگان در واقع وارد شده كه تجسم حلم اميرالمؤمنين تجسم حسن زهراي مرضيه تجسم حيا اباعبدالله و تصوير و تجسم و تمثيل فضل و فضيلت امام مجتبي عليه السلام است.مرحوم خواجه نصيرالدين طوسي رضوان الله تعالي عليه براي هر كدام از ائمه درود و صلوات ويژه اي دارد كه معروف است به صلوات چهارده معصوم. الفاظش را خيلي حساب شده انتخاب كرده وقتي به امام حسن مجتبي عليه السلام مي رسد مي نويسد:«السلام علي السيد المجتبي و الامام المرتجي، صاحب الحسب المنيع و الفضل الجميع، صاحب الجود و المنن، دافع المحن والفتن» مي گويد امامي كه جود و كرامت موج مي زد در زندگيش فتنه زدايي و ظلم زدايي موج مي زد در زندگيش الامام الرفيع امام با مقام بلند جميع و تمام فضايل در زندگي او جمع بود.
امام حسن فرزند پيامبر است

امام حسن نخستين مولود زندگي اميرالمؤمنين و فاطمه زهرا سلام الله عليها است. به محض اينكه اين فرزند به دنيا آمد. يكي از خانم ها بچه را ميان قنداق پيچيد. پيامبر گرامي اسلام جمله اي را فرمود كه من مقداري راجع به اين جمله مي خواهم صحبت كنم و عنايت دارم روي اين جمله فرمود: هات ابني.[2] پسرم را بدهيد. نفرمود پسر فاطمه نفرمود پسر علي نفرمود دخترم پسرت را بده. اين جمله اي است كه بعدها در تاريخ منشأ يك حوادثي شده اين جمله منشأ يك جرياناتي شده كه حالا خواهم گفت اين يك نوع عنايت بود. هات ابني بارها اين جمله را فرمود.
حكايت انس بن مالك

انس بن مالك مي گويد يك وقت رفتم ديدم پيغمبر در مسجد است امام حسن هم كوچك دو ساله دارد دور پيغمبر مي چرخد روي زانويش مي نشيند روي شانه اش مي رود احساس كردم اين بچه دارد اذيت مي كند رفتم دستش را گرفتم از پيامبر جدايش كنم فرمود: يا انس دع ابني و ثمره فؤادي.[3] پسرم و ثمره قلبم را رها كن. دست نزن. ان من اذي حسنا هر كس حسن من را اذيت كند فقد اذاني من پيامبر را آزرده است اينجا هم باز تعبير دارد يا انس دع ابني پسرم در آيه مباهله هم خدا فرمود پسر حسن و حسين پسر خود پيامبر هم گاهي مي فرمود: هما ابناي. اينها پسرهاي من هستند. تعبير ابنا علي ندارد. ابنا فاطمه ندارد. اين نكته دارد.آقايان برادران و خواهران چون بعدها اين منشأ يك سري حوادث در تاريخ شده و آن حادثه آن است كه بني اميه و بني عباس تلاش كردند اين تعبير ابن رسول الله را از ائمه بگيرند امروز هم در نوشته ها بعضي از اين مغرضين اين حرفها را مي زنند تلاش كردند اين تعبير ابن را بگيرند.
حكايت ذكوان غلام معاويه

ذكوان غلام معاويه مي گويد: معاويه به من گفت هر كسي كه حسن و حسين را پسرهاي پيغمبر خطاب كرد به من معرفيش كنيد كه بايد با او برخورد شود. كسي حق ندارد به اينها بگويد: ابنا رسول الله. بگوييد ابنا علي بن ابيطالب. چرا؟ چون اگر به اميرالمؤمنين نسبتش دادند مي توانستند با آنها برخورد كنند مي توانستند به امام حسن توهين كنند چون اينها با اميرالمؤمنين در واقع سب مي كردند درگير بودند نزاع داشتند اما وقتي به پيغمبر نسبت دادند ديگر نمي توانستند به امام حسن توهين كنند نمي توانستند به امام حسين توهين كنند نمي توانستند كربلا را علم كنند پسر پيامبر است لذا خيلي تلاش كردند.

حال اين ذكوان مي گويد: يك وقت معاويه به من گفت اسامي نوه ها و فرزندانم را بنويس مي خواهم برايشان يك جايزه اي بگيرم مي گويد من اسامي پسرهايش را نوشتم اسامي دخترهايش را نوشتم اسامي نوه هاي پسريش را هم نوشتم اسامي نوه هاي دختريش را ننوشتم ليست را بردم پيش او يك جمعي مروان و ديگران نشسته بودند يك نگاهي كرد به ليست گفت پسرهاي دخترم پس اسمشان كجاست؟ آنها را من خيلي دوست دارم گفتم مگر شما نگفتي كه اينها حسن وحسين پسر پيامبر نيستند چون از زهراي مرضيه اند چطور به پسرهاي دخترت اطلاق ابن و فرزند مي كنيد و مي گويد. در جمع خيلي شرمنده شد و سرش را پايين انداخت كه خودش گفته بود اسامي فرزندان من را بنويس من اسامي فرزندان دخترش را ننوشته بودم و اينجا ماند در پاسخ معلوم مي شود يك جريان حساب شده اي بوده.آقايان اين قضيه من ديدم در حالات حجاج بن يوسف سقفي سه چهارتا جريان ديدم سه چهارتا جريان هم با سعيد بن جبير هم با ديگران كه وقتي اينها را احضار مي كرد مي گفت اولين اشكالي كه به اينها مي كرد مي گفت شما چرا اينها را مي گوييد ابن رسول الله؟ چرا امام حسن را مي گوييد ابن رسول الله؟
داستان يحيي بن يعمر

يحيي بن يعمر از علماي خراسان است اهل بلخ است مروج آثار اهل بيت بود با دست و پاي بسته با غل و زنجير آوردنش پيش حجاج پرتش كردند گفت شنيدم در جلساتت فرزندان امام حسين و امام حسن را فرزندان پيغمبر مي خواني چرا اين كار را مي كني؟ گفت به دليل قرآن. گفت كدام قرآن كدام آيه گفت اين آيه قرآن مي فرمايد: «و نوحا هديناه من قبل» (سوره انعام آيه84) نوح را ما (خدا) در مسير هدايت قرار داديم و من ذريته فرزندان نوح اينها بودند داوود و سليمان يكي يكي مي آيد جلو و زكريا و يحيي و عيسي(سوره انعام آيه84) گفت جناب حجاج عيسي كه از پدر به نوح نمي رسد عيسي كه اصلا پدر نداشته عيسي را خدا در قرآن مي گويد پسر نوح است ذريه نوح است عيسي از مادر به نوح برمي گردد مريم مادرش است و الا عيسي بن مريم بفرماييد پدر ندارد چرا خدا وقتي ذريه و اولاد نوح را مي شمرد مي فرمايد و من ذريته داوود و سليمان مي آيد جلو و زكريا و يحيي و عيسي اگر فرزند دختر ذريه محسوب نمي شد خوب بود اينجا عيسي حذف شود و حجاج گفت بند را باز كنيد از او حرف حرف درستي است استدلال قوي است استدلال قرآني است بند را باز كنيد سعيد بن جبير هم همين استدلال را كرد ببينيد اين يك جريان حساب شده اي بوده است.
ائمه خود را فرزند پيامبر معرفي مي كردند

جالب هم اين است ائمه ما مرتب روي اين مسئله عنايت داشتند كه در سخنراني ها بگويند انا بن النبي. صبح شهادت پدرش اميرالمؤمنين فردايش روز بيست و يكم امام حسن آمد منبر فرمود انا بن النبي انا بن محمد المصطفي. امام سجاد در منبر شام فرمود: من فرزند پيامبرم. خود امام حسين در خطبه هايش فرمود من پسر پيامبرم.روزي هارون الرشيد آمد مقابل حرم پيامبر ايستاد و گفت: السلام عليك يا رسول الله، السلام عليك يا بن عم سلام بر تو اي پيامبر خدا سلام بر تو اي پسر عمو. موسي بن جعفر هم از پشت سر او آمد در حضور جمعيت يك مرتبه صدا زد السلام عليك يا رسول الله السلام عليك يا ابا سلام بر تو اي پيامبر سلام بر تو اي پدر جان در مقابل يا بن عم كه او مي گفت سلام بر تو اي پدر.هارون گفت به چه دليل پدر؟ به دليل آيه مباهله به دليل آيات ديگر كه امام استناد كرد پس ببينيد آقا امروز هم در اين شبهاتي كه در نوشته ها مي آيد و وهابيها و جاهاي ديگر پخش مي كنند اين مسئله مطرح است چون ابن رسول الله اگر شد. كه همين طور هم هست اگر اينها ابناء پيامبر شدند احترامشان احترام پيامبر است احترامشان احترام اهل بيت است ما آيه تطير را اختصاص به پنج تن نمي دهيم گر چه درباره پنج تن نازل شده: « انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت » (سوره احزاب آيه33) در جريان كسا آمده اما بر اساس روايات متعددي كه از خود اهل بيت رسيده اين تا خود امام زمان هم ارواحنا فداه تعبير اهل بيت سريان دارد جريان دارد. منتها آقا اگر كسي در قلبش مرض باشد بيماري باشد خوب نمي پذيرد زير بار نمي خواهد برود.
دو نكته از زندگي امام حسن عليه السلام
نكته اول: شخصيت علمي امام حسن مجتبي عليه السلام

در مسجد يك شخصي وارد شد ديد سه چهارتا حلقه درس است يك عده اينجا يك عده آنجا يك عده آنجا رفت پيش يكي از آنهايي كه داشت درس مي داد از اين حلقه هاي درس و بحث گفت يك آيه من معنايش را نمي فهمم مي شود براي من تفسير كنيد گفتند كدام آيه؟ گفت اين آيه كه قرآن مي فرمايد: «و شاهد و مشهود» (سوره بروج آيه3) شاهد و مشهود يعني چه؟ در سوره بروج اين آيه آمده و شاهد و مشهود آن آقايي كه درس مي داد گفت شاهد روز عرفه است مشهود عيد قربان است.[4] منظور از شاهد و مشهود اين است آمد آن طرفتر حلقه دوم معناي اين آيه چيست؟ و شاهد و مشهود آن هم يك تفسيري شبيه همين با كمي تفاوت برايش كرد كه مشهود را عرفه گرفت شاهد را عيد قربان گرفت شخص ديگر باز همين تفسير تا مي گويد رسيدم ديدم يك جواني معلوم مي شود تازه يك مدتي از رحلت پيامبر گرامي اسلام گذشته بود ديدم يك جواني با سيماي زيبا گوشه مسجد پرسيدم اين آقا كيست؟ گفتند حسن بن علي عليه السلام است رفتم خدمت ايشان عرض سلام كردم گفتم آقا تفاسير مختلفي براي من شده شاهد و مشهود معنايش چيست؟ فرمود: شاهد رسول الله است مشهود روز قيامت است.[5] آقا به چه دليل فرمود در قرآن: «يا ايها النبي انا ارسلناك شاهدا و مبشرا » (سوره احزاب آيه45)

ببينيد آقا كهنترين تفسير تفسير قرآن به قرآن است و اين يك هنر است كه كسي بتواند قرآن را با قرآن تفسير كند و ائمه ما اين كار را كرده اند گر چه همه رواياتشان به ما نرسيد بعضي از مفسرين مثل مرحوم علامه طباطبايي كل تفسيرش مبنايش تفسير قرآن به قران است فرمود شاهد رسول الله است به اين دليل مشهود هم قيامت است چون قيامت اسمهاي زيادي دارد يك اسمش خدا مي گويد: و يوم مشهود روزي كه در آنجا شهادت داده مي شود شاهد پيامبر است به اعمال ما گواهي ميدهد مشهود روزقيامت است يعني روزي كه شهادت در آن ايفا ميشود عرض كردم خدا مي داند رسالت را كجا قرار مي دهد «الله اعلم حيث يجعل رسالته » (سوره انعام آيه124)

خدا مي داند درست است درباره شما اگر گفتند شما در واقع مفسر قرآني مخاطب قرآني آقا هر كجا رفتم كسي تفسير را براي من بيان نكرد اين نقش تعليم و نقش آموزش در زندگي امام حسن مجتبي عليه السلام است.
حكايت

شخصي آمد وقتي ابهت و عظمت و بزرگواري امام حسن را ديد ديد آقا سوار بر اسب دريك نماد و هيئت بسيار زيبا لباس خوب يك نگاهي كرد آمد عرض كرد ان فيك كبرا يابن رسول الله[6] من در شما تكبر مي بينم.آقا هر كه با عظمت و با ابهت بود اينكه تكبر نيست هر كسي در ميان... بود شبيه هم است اما اينها فرقهاي دقيقي دارند فرمود: اينكه در من مي بيني عزت است اين تكبر نيست ان فيي عزه اين عزت است
عزت يا تكبر

فرق عزت با تكبر اين است عزت را خدا مي دهد تكبر را آدم خودش براي خودش ايجاد مي كند متكبر خودبزرگ بين است عزيز خدا او را بزرگ كرده «و من كان يريد العزه فلله العزه جميعا» (سوره فاطرآيه10)اين طرف پي به اشتباه برداشتش برد كه عزت معنايش چيست از اين موارد زياد داريم من فرصت نيست عرض كنم متعدد من ديدم گاهي حتي اميرالمومنين به او مراجعه مي شد سوالات را ارجاع مي داد به امام حسن مي فرمود ازنور چشمم سوال كنيد كه صاحب تحف العقول در اين كتاب ارزشمند حديثي اش كه در قرن چهارم نوشته شده ايشان يك سوال و جواب مفصلي را مي آورد كه اميرالمومنين پرسيده و امام حسن جواب داده پسرم جود و سخاوت چيست كرامت چيست بابا العطيه قبل السوال.[7]

كرامت اين است كه قبل از اين كه طرف طلب كند بروي شناسايي اش كني كمكش كني.

پسرم سداد چيست محكمي چيست بابا محكمي اين است منكر را با معروف جواب دهي. «دفع المنكر بالمعروف».[8] پسرم غفلت چيست؟ بابا غفلت اين است نزديك مسجد باشي نماز را در مسجد نخواني دفعك المسجد.[9] يكي يكي پسرم مروت و جوانمردي چيست؟ يك سوال و جواب مفصلي است در تحف العقول اين بعد علمي و بعد آموزشي زندگي امام حسن.
نكته دوم: ادب معاشرت در زندگي امام حسن مجتبي عليه السلام

اما نكته دوم بعد عاطفي و بعد خانوادگي ايشان است. وجود مقدس امام حسن فوق العاده به پدر بزرگوارش به مادر بزرگوارش به جد بزرگوارش به برادران وخواهرانش احترام قائل مي شد. جوانان عزيز امام حسن گفت من با مادرم سر يك بشقاب و سر يك كاسه غذا نميخورم فاطمه زهرا سلام الله عليها پرسيدند چرا حسنم چرا عزيزم گفتند مادر ميترسم نگاه شما به لقمه اي باشد نظر شما به لقمه اي باشد و من اين لقمه را بردارم تا اين حد يك وقت بي احترامي به شما نشود ميترسم نگاه شما به بخشي از غذا باشد و من آن بخش را بردارم و استفاده كنم فرمود پسرم مانعي ندارد من به تو اجازه مي دهم با اجازه مادر درروايت دارد با مادر سر يك كاسه غذا مي خورد اين احترامي است كه براي وجود مقدس مادرش قائل بود همه ائمه اين طور بودند.
ورود به روضه

من در روايت ديدم امام حسين هيچ گاه جلوي پاي امام حسن راه نمي رفت هيچ گاه تا امام حسن سخن مي گفت سخنش را قطع نميكرد و صحبت نمي كرد هيچ گاه نديدند قبل از امام حسن در يك جرياني موضع بگيرد و نظر دهد با اينكه مي دانيد همسن و سال بودند يك سال فاصله شان بود تقريبا چهل و هفت سال هم باهم بزرگ شدند دو برادر چهل و هفت سال باهم كنار هم بودند شب وروز در كوفه درمدينه بينشان جدايي نبود اما وقتي مي نشيند كنار برادرش امام حسن تا نگاه مي كند امام حسن مي بيند اشك در چشمان امام حسين حلقه زده از مصيبت مسموم شدن امام حسن مي فرمايد برادرم لا يوم كيومك روزي به سختي روز تو نيست حسين جان همه گريه مي كنند براي من اما تو گريه نكن براي من لا يوم كيومك ببين اين احترام و عظمت و ابهتي است كه امام حسن براي امام حسين امام حسين براي امام حسن مگر وقتي كه بدنش را در قبر گذاشت نفرمود من غارت زده ام غارت زده آن نيست كه مالش را مي برند و ليس هريبا من اصيب بماله غارت زده من هستم كه با دست خودم برادرم را در قبر مي گذارم آقايان برادران خواهران مگر تا زينبش وارد اتاق شد نفرمود ببريد اين تشت را طبق بعضي از نقلها يا اجازه ندهيد زينب ببيند چرا اينها اينقدر باهم مهربان بودند باهم صميمي بودند.

هم اباالفضل العباس بوده امام حسن بوده امام حسين بوده همه باهم خاندان اميرالمومنين بودند يك مقدار ياد بگيريم احترام امام حسني كه چهل سال بعد از شهادت مادرش تا نگاهش به مغيره مي افتد اشك مي ريزد مي گويد اين خبيث مادرم را كتك زد انت الذي ضربت امي حتي ادميتها[10] اين ها نكته دارد زندگي ما مادرانمان احترام دارند پدرانمان را احترام كنيم وقتي پدرش به شهادت رسيد آمد بالاي منبر بعد از شهادت فرمود مردم كسي ديشب از دنيا رفت كه نه در گذشته نظير داشت نه در آينده نظير خواهد داشت كنار بستر پدر اشك مي ريخت بابا كاش من مي مردم و اينگونه تو را در اين وضعيت نمي ديدم مگر زينب شب عاشورا به امام حسين عرض نكرد ليت الموت اعدمني الحياه.[11] برادر كاش دعا مي كردي زينب قبل از تو بميرد و اين حادثه را نبيند اينها نكته درونش است اينها تمام زندگي شان بر اساس اين مباني است به برادرمان به خواهرمان اگر كينه اي هست كدورتي هست رفع كنيم باهم صميمي شويم برسيم به هم اينقدر ارزشي ندارد دنيا كه ما در مصيبتها باهم مهربان شويم غالبا در مصيبتها باهم مهربان مي شويم اينقدر ارزشي ندارد كه براي هم مخصوصا برادر و خواهر و پدر را بزنيم اگر او رعايت نمي كند شما رعايت كنيد از رو ببر كاري كن كه شرمنده كني و خودش بيايد در زندگي طبيعتا موازين اخلاقي را رعايت كند شخصيت امام حسن مجتبي عليه السلام تجسم حلم و جود و سخاوت و بردباري و شجاعت وعظمت بود شخصيتي بود كه دشمنانش گفتند: چهره ات چهره پيامبر است چهره انبياست عظمتت عظمت ملوك است

مروان با آن خباثتش تشييع جنازه آمده بود زير تشييع جنازه بدن را بگيرد و شركت كند يك كسي گفت تو ديگر چرا؟ تو كه اينقدر اين آقا را زجر دادي آزار دادي گفت اين آقا كوه حلم بود كوه بردباري بود وواقعا چنين بود آقايي كه اينقدر مظلوم است در خانه خودش همسرش دشمنش است مي داند مي فرمايد من نمي توانم قبل ازواقعه تصميم بگيرم آقايي كه در مقابلش بعضي دوستانش در مدينه به او جسارت مي كردند آقا چرا صلح كردي؟ چرا جنگ نكردي؟ چرا پذيرفتي؟ در صورتي كه خود رسول الله در تولد امام حسن طبق بعضي نقلها فرمود فرمود حسنم كاري مي كند كه خون مسلمانان را حفظ مي كند وهمين هم شد اين صلح مقدمه قيام عاشورا را فراهم كرد امروز منصوب به اين شخصيت بزرگوار است
دعای پایانی

خدايا به عظمت امام حسن قسمت مي دهيم همه ما را بر سر خان كرامت وجود و احسانش امروز مهمان بگردان.

خدايا به جود و سخاوت و عظمتش قسمت مي دهيم همه فقرا همه كساني كه قرض دارند گرفتارند مستاجرند خدايا گرفتاريشان را به خان كرامت امام مجتبي مرتفع بگردان.

خدايا به همه ما در اين روزها مخصوصا امروز كه به عنوان كمك به فقرا اعلام شده خدايا به همه ما دست دهنده و بخشنده عنايت بفرما.

پی نوشت ها:

[1].  مئه منقبه من مناقب امير المومنين و الائمه، ص135.

[2]. صحيفه الرضا، ص73.

[3]. بحارالانوار، ج 28،ص 39.

[4]. وسائل الشيعه، ج 13، ص 549.

[5]. بحارالانوار، ج 43، ص 345.

[6]. بحارالانوار،ج 24، ص 325.

[7]. بحارالانوار،ج 75، ص102 .

[8]. بحارالانوار،ج 75، ص 102.

[9]. بحارالانوار،ج 75، ص 10.

[10]. بحارالانوار، ج 44، ص 81 .

[11]. بحارالانوار، ج 45، ص 2.


٠١:١٢ - سه شنبه ٧ ارديبهشت ١٤٠٠    /    شماره : ١١٦٥٣٥    /    تعداد نمایش : ٥١٥


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





مقالات گروه

مهم‌ترین پیامد صلح امام حسن(علیه‌السلام)

آیت‌الله محمد هادی یوسفی غروی: مهم‌ترین پیامد صلح امام حسن(علیه‌السلام) افشای چهره غیردینی معاویه بود.

ابعاد مختلف شخصیت امام حسن مجتبی علیه السلام

حجت الاسلام والمسلمین دکتر رفیعی: امام حسن نخستين مولود زندگي اميرالمؤمنين و فاطمه زهرا سلام الله عليها است. آن حضرت در زندگی خود مظلوم بود و در زمان شهادت هم مظلومانه به دست همسرش به شهادت رسيد.

ابعاد مختلف شخصیت امام حسن مجتبی علیه السلام

حجت الاسلام والمسلمین دکتر رفیعی: امام حسن نخستين مولود زندگي اميرالمؤمنين و فاطمه زهرا سلام الله عليها است. آن حضرت در زندگی خود مظلوم بود و در زمان شهادت هم مظلومانه به دست همسرش به شهادت رسيد.

مهم‌ترین پیامد صلح امام حسن(علیه‌السلام)

آیت‌الله محمد هادی یوسفی غروی: مهم‌ترین پیامد صلح امام حسن(علیه‌السلام) افشای چهره غیردینی معاویه بود

تنوع واژگان یادکرد صلح امام حسن (ع) و دلالتهای آن

حجت الاسلام محسن الویری؛ در گفتگوهایی که بین مخالفان امام علیه السلام و امام در گرفت، نگاهها اسیر دوگانه جنگ و صلح بود، ولی اگر نگاه سوم یعنی جهاد هم به آن اضافه شود و حرکت امام را در این فضا تحلیل کنیم، می‌توانیم بگوییم امام حرکت جهادی انجام دادند اما الزاما این حرکت جهادی در شکل جنگ نمایان نشد، زیرا جنگ تنها شکل انحصاری جهاد نیست.
ویژه نامه های سخن تاریخ
پیامبر اعظم(ص)
امام علی (ع)
عید غدیر خم
حضرت فاطمه زهرا(س)
امام حسن مجتبی (ع)
ماه محرم
امام صادق (ع)
امام کاظم (ع)
امام رضا (ع)
امام جواد (ع)
امام هادی (ع)
امام عسگری (ع)
امام مهدی(عج)
روز تاریخ