باز گشت به سخن تاریخ|سایت و نرم افزار|پایان نامه ها|کتاب شناسی|صفحه اصلی ویژه نامه امام سجاد (ع)
مقالات ویژه نامه امام سجاد-ع


  چاپ        ارسال به دوست

مقالات ویژه نامه امام سجاد (ع)

روش‌هاى تربيتى در سيره امام سجاد(ع)

چكيده

انسان، مستعد اتصاف به همه كمالات است. وصول به آنها در گرو تربيت صحيح مى&zwnjباشد و براى رسيدن به هدف والاى قرب الى&zwnjاللّه، بايد بهترين شيوه&zwnjها را انتخاب نمود. به يقين، برترين روش&zwnjها كه مبتنى بر شناخت حقيقت انسان و همه ابعاد وجودى اوست، تنها در كلام و سيره انسان&zwnjهاى كامل در هر عصر و زمان جست&zwnjوجو مى&zwnjشود و چنين انسان&zwnjهايى براى همه عصرها و زمان&zwnjها جز معصومان: كسى نيست.

اين مقاله با رويكرد نظرى و تحليلى و با هدف آشنايى با روش&zwnjهاى تربيتى «عفو» و «تغافل» امام سجاد (ع) بر اساس صحيفه سجاديه، دعاى ابوحمزه ثمالى و سيره رفتارى آن حضرت است.

 

كليدواژه&zwnjها: تربيت، شيوه تربيتى، سيره، تغافل، عفو.

 

مقدّمه

تربيت اسلامى يكى از اساسى&zwnjترين بخش&zwnjهاى معارف اسلامى، فلسفه بعثت رسولان و مهم&zwnjترين وظيفه اولياى الهى است. بهترين روش&zwnjهاى تربيتى براى رسيدن به اهداف و اصول تربيت دينى در سيره پيشوايان دين يافت مى&zwnjشود. از اين&zwnjرو، پرداختن به شيوه&zwnjهايى كه براى تربيت افراد در گفتار و رفتار ائمّه اطهار : ديده مى&zwnjشود ضرورى است. گرچه در كتاب&zwnjهاى تاريخ و سيره گنجينه&zwnjهاى فراوانى از ائمّه : ديده مى&zwnjشود، اما با ديد تربيتى تفكيك نشده و مورد توجه قرار نگرفته&zwnjاند. بيان سيره تربيتى هريك از ائمّه اطهار : در شرايط متفاوت با توجه به نيازهاى جامعه امروزى، بهترين راه هدايت افراد و تربيت دينى آنهاست.

در موضوع اصول و روش&zwnjهاى تربيتى از ديدگاه امام سجّاد(ع) با توجه به صحيفه سجاديه پژوهش&zwnjهاى مختصرى انجام شده است، اما بررسى نظام تربيتى امام (ع) با تكيه بر دعاهاى صحيفه، دعاى ابوحمزه ثمالى و سيره رفتارى آن حضرت رهاورد و هدف نظرى اين مكتوب است. هدف كاربردى ارائه شيوه&zwnjهاى تربيتى زين&zwnjالعابدين (ع) به مربيان تربيتى است تا در پرورش نسل جوان به كار بندند.

اهداف تربيتى امام چهارم كه به عنوان الگويى براى مربيان جامعه اسلامى مطمح&zwnjنظر است عبارتند از :

الف. هدايت به راه حق و تمييز حق از باطل؛

ب. اصلاح جامعه اسلامى و وصول به حيات طيبه (امام(ع) رسيدن به اين هدف را در گرو عمل به اوامر و نواهى الهى مى&zwnjدانند و از خداوند توفيق آن را طلب نموده&zwnjاند)؛2

ج. توحيدمحورى (تربيت بر مدار توحيد و رساندن افراد به توحيد عبادى كه برترين مرتبه زندگى موحدانه است، مقصود مربيان الهى بوده. امام(ع) مفاهيمى را براى ارتباط با خداوند و رسيدن به قرب الهى ذكر فرمودند؛ مثل: معرفت خدا،3 ايمان،4  تقوى.)5

در اين مكتوب از ميان روش&zwnjهاى گوناگون تربيتى به دو روش «تغافل» و «عفو» كه جنبه اجتماعى داشته و رابطه تربيتى و اخلاقى انسان با همنوع خود را نشان مى&zwnjدهد اكتفا شده است.

مفهوم&zwnjشناسى

تربيت

در تعريف تربيت آمده است : تربيت، عبارت است از فعاليتى مستمر و منظم در جهت كمك به رشد جسمانى، شناختى اخلاقى، اجتماعى و به طور كلى پرورش و شكوفايى استعدادهاى متربى كه نتيجه آن در شخصيت متربى به ويژه در رفتارهاى او ظاهر خواهد شد.6

تربيت دينى

تربيت دينى عبارت است از : مجموعه اعمال عمدى و هدفدار، به منظور آموزش گزاره&zwnjهاى معتبر يك دين به افراد ديگر در عمل و نظر تا به آن آموزه&zwnjها متعهد و پايبند گردند.7

سيره

سيره بر وزن فعله از سير به معناى چگونگى عمل و رفتار يا سبك و قاعده رفتار است.8 در اين مكتوب، معناى دوم يعنى برداشت روش&zwnjهاى تربيتى از گفتار يا رفتار امام (ع) مقصود است و بنابراين، مقصود از سيره تربيتى شامل قولى يا فعلى است كه آن حضرت در مقام تربيت ديگران و به منظور اثرگذارى بر شناخت&zwnjها، باورها، احساسات، عواطف يا رفتارهاى ديگران ابراز داشته&zwnjاند. سيره قولى در اين مقاله عباراتى از صحيفه سجاديه يا دعاى ابوحمزه ثمالى، و سيره فعلى رفتارهاى آن حضرت به قصد هدايت ديگران است كه در دوران سى و چهار ساله امامت ايشان ثبت و نقل شده است.

روش تربيتى

روش (شيوه) به معناى طريقه، اسلوب، راه يا منوال است9  و در اصطلاح علوم تربيتى، شيوه&zwnjهايى است كه با استفاده از آنها، فرد مى&zwnjتواند تعليمات و معارف حق و اخلاق پسنديده را در خود يا ديگرى پياده كرده و عمق بخشد و ناپاكى&zwnjها را از صفحه دل و روح خود يا ديگرى بزدايد.10

در اين مكتوب، روش&zwnjهاى «تغافل» و «عفو» ب